Anatomia układu nerwowego

Anatomiczny podział układu nerwowego

Układ nerwowy pod względem anatomicznym dzielimy na obwodowy i ośrodkowy tzw.centralny .Zapewnia on stały kontakt organizmu ze środowiskiem zewnętrznym oraz integrację narządów wewnętrznych .Kontakt ze światem zewnętrznym zapewniają narządy zmysłów a doznania z narządów wewnętrznych odbierane są przez zakończenia czuciowe w poszczególnych narządach.

Ośrodkowy układ nerwowy odbiera, analizuje I odpowiada za wszelkie  zarejestrowane bodźce, poprzez sterowanie reakcjami całego organizmu, na bodźce odbierane i dostarczane przez obwodowy układ nerwowy.

W obrębie centralnego, inaczej ośrodkowego układu nerwowego(OUN/CUN)wyróżniamy 2 części: mózgowie( kora mózgowa, wzgórze, układ limbiczny, móżdżek, Międzymózgowie i podwzgórze , Śródmózgowie i most, Twór siatkowaty) oraz oraz rdzeń kręgowy .

Układ nerwowy obwodowy utworzony jest przez zwoje i 12 nerwów czaszkowych.

Krew doprowadzana jest do mózgu przez 2 tętnice szyjne i 2 tętnice kręgowe.

Komórka nerwowa-neuron- jest najważniejszym elementem układu nerwowego.

Rys.1. Budowa komórki nerwowej.

Źródło http://www.naltrexon.pl

 Struktura i funkcja tkanki nerwowej

Układ nerwowy jest zbudowany z komórek nerwowych (neuronów, neurocytów)

Tworzących tkankę nerwową i komórek glejowych, czyli gleju. Pod wpływem różnych czynników zewnętrznych i wewnętrznych w komórkach nerwowych powstają zmiany czynnościowe, które są przenoszone do innych komórek i narządów wykonawczych. Glej odgrywa ważną rolę w rozwoju układu nerwowego, a u dojrzałego osobnika wspomaga czynność neuronów, stabilizuje położenie komórek nerwowych, wytwarza biologicznie aktywne substancje regulujące pobudliwość neuronów, magazynuje nadmiar jonów i wytwarza mielinę, która wchodzi w skład osłonki włókien nerwowych (m.pąchalska, 2005 s85).

Komórka nerwowa czyli neuron jest podstawową jednostką strukturalną układu nerwowego. Większość z nich ma te same elementy budowy, są to: ciało komórki nerwowej, od którego wychodzą dwa  rodzaje wypustek, liczne dendryty i pojedynczy akson. Dendryty są to krótkie, silnie rozgałęzione włókna, które odbierają bodźce i przewodzą je do ciała komórki. Akson, czyli neuryt, przewodzi impuls z ciała komórki do innych neuronów, mięśni i gruczołów. Aksony niektórych komórek nerwowych mają, oprócz właściwej błony komórkowej dodatkowa osłonkę, tzw. Osłonkę mielinową. Zbudowana jest ona z mieliny –białej substancji o dużej zawartości związków tłuszczowych, która dzięki właściwościom izolacyjnym wpływa na szybsze przewodzenie impulsów nerwowych(Salomon i In.1996).

 Impuls nerwowy

Cechami neuronów są pobudliwość i przewodnictwo. Ich zasadniczą funkcją

Jest przekazywanie informacji zakodowanych w postaci impulsów nerwowych. W neuronie pozostającym w stanie spoczynku wewnętrzna powierzchnia błony komórkowej ma ujemny ładunek w stosunku do powierzchni zewnętrznej – tzw. spolaryzowana. Polaryzacja błony utrzymuje się dzięki odpowiedniej  przepuszczalności i czynnemu transportowi jonów sodu i potasu przez jej ścianę. Bodziec zewnętrzny zmienia miejscowo przepuszczalność neurylemy, co powoduje odwrócenie rozkładu ładunku na jej powierzchni(odwrócenie polaryzacji).Stan charakteryzujący się zmianą przepuszczalności błony i odwrotnym rozkładem ładunków, przesuwa  się wzdłuż nerwu i ta przemieszczająca się fala jest impulsem nerwowym.

Impulsy są przewodzone tylko w jednym kierunku-przez dendryt do ciała komórki nerwowej i od ciała komórki przez akson. Impuls pomiędzy neuronami jest przekazywany przez połączenie, zwane synapsą.

Rys.1. Budowa komórki nerwowej

Źródło http://www.naltrexon.pl

Ośrodkowy centralny układ nerwowy 

[1] http://neuroscience.otvk.pl/?page_id=16

 Kora mózgowa

Mózg złożony jest z dwóch symetrycznych części-lewej i prawej półkuli mózgu. Obie półkule stanowią około 80% masy całego mózgowia.

Obie półkule zbudowane są z istoty białej (wnętrze mózgu)oraz pokrywająca je  cienka ok.3 mm powłoka zwojów istoty szarej. Kora mózgowa reguluje wszystkie aktywności, pozwala świadomie kontrolować wiele układów organizmu, mowy, pamięci, wyobrażeń przestrzennych, percepcji, logicznego i nielogicznego myślenia.

Półkule mózgowe dzielą się na płaty- ośrodki korowe:

  • czołowe-odpowiada za czynności ruchowe i psychiczne. Uszkodzenie płata czołowego powoduje niedowłady, porażenia kończyn a także zaburzenia cech osobowości.
  • ciemieniowy-jest ośrodkiem czuciowym-uszkodzenie tego płata powodują problemy z odczuwaniem temperatury, smaku, dotyku w przeciwstawnej stronie ciała.
  • potyliczny-ośrodek wzroku oraz ośrodek umożliwiający rozpoznawanie znaków-liter. Uszkodzenie tego płata powoduje zaburzenie widzenia i utratę umiejętności czytania.
  • skroniowy-stanowi ośrodek słuchu oraz pamięci trwałej.

Wzgórze

Wzgórze jest największą częścią międzymózgowia, pośredniczy w przekazywaniu informacji z różnych struktur podkorowych móżdżku do kory mózgu. Jest to rodzaj stacji przełączającej informacje napływające z narządów zmysłu. Połączenia wzgórkowo-korowe biorą udział w czynnościach mowy, nadzorowaniu snu i stanu czuwania.

Międzymózgowie i podwzgórze

Podwzgórze to bardzo ważna część mózgowia. Kontroluje czynności wegetatywne organizmu ,takie jak: pobieranie pokarmu, wody, termoregulacja. Wpływa na czynności układu krążenia. Kontroluje i reguluje funkcje płciowe, ma wpływa na sen. W podwzgórzu wytwarzane są neurohormony ,regulujące hormonalną czynność przysadki mózgowej.

W skład międzymózgowia wchodzą: wzgórze, Pasma wzrokowe, ciało kolankowate oraz szyszynka.

Śródmózgowie i most

Śródmózgowie jest krótkim odcinkiem pnia mózgu, na jej powierzchni znajdują się ważne skupiska komórek nerwowych. Są to jądra niektórych nerwów czaszkowych. Śródmózgowie przechodzi w most , wskład którego wchodzą włókna nerwowe i istota szara, którą tworzą skupiska neuronów .Znajdują się w nim także jądra nerwów czaszkowych m. in. nerwu trójdzielnego i twarzowego.

Twór siatkowaty  

Znaczna część wnętrza mostu to struktura nazywana-tworem siatkowym, który  jest zbudowany z neuronów. W tworze siatkowym zbiegają się drogi doprowadzające

Pobudzenia powstałe we wszystkich narządach zmysłu , w tym płynące z rdzenia kręgowego oraz z jąder podkorowych.

Twór siatkowy ma udział w zjawisku snu i czuwania, aktywizując tę fazę.

Układ limbiczny

Jest powiązany z podwzgórzem. Do niego należy kierowanie zachowaniami odruchowymi, regulowanymi przez podwzgórze i pień mózgowy, oraz reakcjami emocjonalnymi. W skład układu limbicznego wchodzą: hak (część systemu węchowego), przypodstawna część płata skroniowego, hipokamp(część układu zwanego pamięcią),sklepienie(główna droga kojarzeniowa),ciało migdałowate(obszar wzgórkowy),droga wzgórkowo- suteczkowata oraz zakręt obręczy.Ściśłe powiązanie z układem limbicznym ma również podwzgórze, jądro migdałowate oraz kora przedczołowa.

Rys.3.  Układ limbiczny

Źródło http://www.fizyka.umk.pl

Móżdżek

Znajduje się w tylnej jamie czaszkowej, nad mostem i  rdzeniem przedłużonym, i składa się z części środkowej, zwanej robakiem i półkul. Jest ośrodkiem kierującym ruchami .Koordynuje je i wpływa na postawę Kieruje też ruchami gałek ocznych. Koordynuje świadome czynności motoryczne, reguluje napięcie mięśni zawiadujących postawą, utrzymaniem równowagi, chodem i nietypowymi ruchami Ma fizjologiczne powiązanie z zmysłem równowagi zlokalizowanym w uchu wewnętrznym. Dysfunkcje móżdżkowe prowadzą do zakłóceń pracy aparatu oddechowo- artykulacyjnego, w wyniku czego obserwuje się dyzartrię.

Pień mózgu  

W skład pnia mózgu wchodzi wzgórze, podwzgórze, śródmózgowie , most i rdzeń przedłużony .Odpowiada za czynnościami automatyczne – oddychanie, trawienie. Tutaj znajdują się ośrodki tj.: ośrodek oddechowy, sercowo-naczyniowy oraz układy odpowiadające za równowagę, słuch i ruch gałek ocznych.

       Śródmózgowie  i most łączą obie półkule móżdżku.

 Rdzeń kręgowy

 Znajduje się wewnątrz kanału kręgowego o długości 45cm. a jego położenie umożliwia przekazywanie impulsów z receptorów do mózgu i z mózgu do odpowiednich struktur obwodowych. W ten sposób staje się możliwy odbiór bodźców z zewnątrz i wewnątrz organizmu oraz odpowiednie reagowanie na te bodźce. Tak jak mózg jest otoczony trzema oponami .Rdzeń kręgowy ma budowę segmentowaną. Wyróżnia się w nim 31 par odcinków, tzw.neuromerów:8szyjnych,12 piersiowych,5 lędźwiowych, 5 krzyżowych i 1 guziczny, z którymi łączy się 31 par nerwów rdzeniowych.

Obwodowy układ nerwowy

Obwodowy układ nerwowy jest to system nerwów, za pomocą których ośrodkowy układ nerwowy kieruje ustrojem i jego podstawowymi funkcjami.

W skład niego wchodzi 12 par nerwów czaszkowych, których jadra znajdują się w pniu mózgowia, oraz 31 par nerwów rdzeniowych.

Rdzeń przedłużony

Zwany opuszką położony jest pomiędzy rdzeniem kręgowym a mostem. Łączy mózg z rdzeniem kręgowym. Na grzbietowej powierzchni rdzenia znajdują się dwa ważne ośrodki rdzenia przedłużonego znajdują się dwa ważne ośrodki czucia dotyku i czucia głębokiego. Nerwy rdzeniowe występują parzyście i znajdują się po obu stronach rdzenia przedłużonego. Łącznie tworzą 31 par. W tym:8 szyjnych,12 piersiowych,5 lędźwiowych,5 krzyżowych i 1 ogonowy. W obrębie rdzenia przedłużonego znajdują się jądra czterech nerwów czaszkowych: językowo-gardłowego(IX), błędnego (X), dodatkowy (XI), podjęzykowy (XII).W rdzeniu przedłużonym znajdują się też ośrodki regulujące oddychanie i czynność układu krążenia krwi.

 Nerwy czaszkowe

W obrębie rdzenia przedłużonego, mostu i śródmózgowia rozmieszczone są jadra nerwów czaszkowych. Nerwy czaszkowe są bezpośrednio połączone z mózgowiem. Wyróżniamy wśród nich nerwy ruchowe, czuciowe, i mieszane(ruchowo-czuciowe).

W skład obwodowego układu nerwowego wchodzi 12 par nerwów czaszkowych, których jadra znajdują się w pniu mózgowia, oraz 31 par nerwów rdzeniowych.

 Wyróżniamy 12 par nerwów czaszkowych:

 I nerw węchowy– odpowiada za czucie powonienia.

II nerw wzrokowy-jest odpowiedzialny za przewodzenie bodźców wzrokowych

III nerw okoruchowy oraz  IV nerw bloczkowy i VI nerw odwodzący-są nerwami odpowiadającymi za ruchy gałki ocznej

V nerw trójdzielny-unerwia czuciowo powierzchnie twarzy, nosa i jamy ustnej, a ruchowo mięśnie żwaczy,

VII nerw twarzowy-jego zadaniem jest unerwianie mięsni mimicznych twarzy,

VIII nerw przedsionkowo-ślimakowy-(statyczno-słuchowy)-odpowiada za przewodzenie bodźców słuchowych oraz z narządu równowagi,

IX nerw językowo-gardłowy– unerwia czuciowo ucho środkowe oraz łuki podniebienne, migdałki, nasadę języka, część nosową i ustną gardła.

Ruchowo unerwia mięsień zwieracz górny gardła, mięsień rylcowo-gardłowy i podniebienno-gardłowy,

X nerw błędny-unerwia ruchowo pozostałe mięśnie podniebienia i gardła, oraz całą mięśniówkę  krtani. Czuciowo unerwia całą krtań oraz część ucha zewnętrznego. Nerw błędny unerwia też wszystkie narządy wewnętrzne klatki piersiowej i jamy brzusznej,

XI nerw dodatkowy-unerwia niektóre mięśnie szyi i karku,

XII nerw podjęzykowy-zaopatruje ruchowo wszystkie mięśnie języka[1].

Nerwy obwodowe rdzeniowe tworzą cztery sploty:

1.Splot szyjny-znajduje się w nim nerw unerwiający przeponę ,skórę i mięśnie szyi

2.Splot ramienny-zaopatruje mięśnie obręczy barkowej i kończyn górnych, unerwia skórę i mięśnie klatki piersiowej

3.Splot lędźwiowy- zaopatruje mięśnie obręczy biodrowy i kończyn dolnych

4.Splot krzyżowy –nerwy miednicy i kończyny dolnej. W skłąd tego splotu wchodzi nerw kulszowy.

Pomiędzy splotem ramiennym i lędźwiowym są nie tworzące splotów nerwy międzyżebrowe. Unerwiają mięśnie i skórę klatki piersiowej i brzucha a ruchowa przeponę.

Lokalizacja mowy

Obszar mowy obejmuje grzbietowo-boczne części lewej półkuli mózgu, dolne obszary płata czołowego i ciemieniowego oraz górny obszar płata skroniowego. W tylno-dolnej części lewego płata czołowego znajduje się okolica Broca związana bezpośrednio z kontrolą ruchów artykulacyjnych. W tylno górnej części płata skroniowego znajduje się okolica Wernickiego, w której zachodzi percepcja bodźców akustycznych .Ważną rolę w czynnościach językowych odgrywają również połączenia podkorowe między okolicą Brocka a okolicą Wernickiego, głównie pęczek łukowaty Geschwinda oraz pęczek podłużny górny.

Rys.3. Obszar mowy.

Źródło http://www.fizyka.umk.pl